Vrbanja je ribolovna rijeka u Bosni i Hercegovini, od Vlašića do ušća u Vrbas kod Banje Luke. Gornji tok je salmonidni, a donji ciprinidni; među glavnim ribama su potočna pastrmka, lipljen, klen i škobalj. Prema starijim pravilima, potrebne su ribolovna dozvola i važeća članska karta, uz ograničenja ribolova.
- Veličina
-
Dužina u regionu 80,8 km
O vodi
Vrbanja izvire na planini Vlašić, u rejonu Prelivode, i uliva se u Vrbas kod Banje Luke. Gornji tok ima salmonidni karakter, dok je donji ciprinidni, pa se niz rijeku mijenjaju i riba koju pecaroš traži i način na koji joj prilazi. Uz puteve kroz dolinu dostupna je gotovo cijelom dužinom, a peca se pretežno sa obale ili gaženjem plićih dijelova.
Gornjim ribarskim područjem upravlja SRD „Kotor Varoš“. Donjim tokom, od granice sa opštinom Čelinac, odnosno lokaliteta Zeleni vir, do ušća u Vrbas u Banjoj Luci, gazduje SRD „Banja Luka“. U slivu su pod zaštitom Kanjon Cvrcke, lijeve pritoke Vrbanje, i obližnji kanjon rijeke Duboke.
Prema starijim podacima, Vrbanja je duga od 80,8 do 95,4 km, a njen sliv zauzima od 703,6 do 804 km². Izvorište je na približno 1.520–1.530 m nadmorske visine, dok je ušće na približno 164–174 m.
Tok je 2025. godine poribljen sa 6.500 komada mlađi potočne pastrmke na potezu od Obodnika do Kruševa Brda. Godine 2023. na potezu od Podbrđa do Kruševa Brda obavljeno je poribljavanje sa 160 kg i 10.000 komada mlađi potočne pastrmke.
Ribe u vodi
Potočna pastrmka naročito je prisutna u gornjem toku i pritokama, gdje se redovno i planski poribljava. Traži je uz zaklon, iza kamena i na prelazu brže vode u mirniju: tu može da čeka hranu bez stalnog trošenja snage. Obično bolje grize rano i predveče, a tih prilaz i pažljivo vođena mušica često znače više od dugog zabačaja.
Lipljen i mladica takođe nastanjuju gornji tok i pritoke. Lipljen se često drži struje koja donosi hranu, pa mušičaru vrijedi da prati podizanje ribe na površinu i prilagodi vođenje mušice. Mladica se obično traži u dubljim virovima i uz prelome toka, naročito pri slabijem svjetlu; za nju se koristi snažniji pribor i strpljivo pretražuje voda. U donjem toku ima i kalifornijske pastrmke.
Klen je zanimljiv varaličarima: obično vreba uz zaklon i rub struje, a ljeti rado uzima ono što pada na površinu. Navodno su lovljeni klenovi od 48 cm, zatim primjerak od 51 cm 2023. i od 54 cm 2026. godine.
Škobalj se uglavnom hrani pri dnu, pa mu mamac treba provesti prirodno, bez naglog zatezanja strune. Mrena se obično traži pri dnu u jačoj struji, gdje pribor mora da drži mamac pod kontrolom. U Vrbanji žive i plotica i krkuša.
Kako se peca
Na Vrbanji se pretežno peca sa obale, a plići dijelovi love se i gaženjem vode. Mušičarenje je posebno zastupljeno u gornjem toku, gdje se organizuje memorijalni turnir. Koriste se vještačke mušice, nimfe i strimeri. Nimfu vodi što prirodnije kroz struju, a strimerom pretraži zaklone i prelaze u dublju vodu; pri gaženju kreni mirno da ne uznemiriš ribu ispred sebe.
Varaličarenje je naročito vezano za klena. Ovdje se koriste mali vobleri, leptiraste varalice i varalice sa dekorom insekata, uključujući dekor ose. Klenu varalicu obično vrijedi ponuditi uz sam zaklon i pustiti je da kratko zastane prije povlačenja; neoprezan prilaz lako pokvari mjesto prije prvog zabačaja.
Ribolov na plovak praktikuje se na mirnijim, ciprinidnim dijelovima toka, posebno za škobalja. Koriste se prirodna trava, vještačka trava i prirodni mamci. Plovak podesi tako da mamac prolazi blizu dna, a strunu prati bez nepotrebnog kočenja, jer škobalj često uzima tokom mirnog, ravnomjernog prolaza.
Pristup vodi
Vrbanji se može prići duž gotovo cijelog toka uz regionalni put Kruševo Brdo – Obodnik i magistralni put Banja Luka – Teslić. Pristup tim pravcima moguć je svim prevoznim sredstvima.
Pravila i dozvole
Prema starijim pravilima, za ribolov su potrebne ribolovna dozvola i važeća članska karta, a dozvole se dobijaju kod nadležnih sportsko-ribolovnih društava: SRD „Kotor Varoš“ za gornji i SRD „Banja Luka“ za donji tok. Kod SRD „Kotor Varoš“ dnevna dozvola za domaće ribolovce iznosila je 10 KM, a godišnja članarina/dozvola 50 KM; za strane turiste dnevna je bila 20 KM, a godišnja 100 KM. Po opštem pravilu za Republiku Srpsku, godišnja dozvola važi na vodama kojima gazduju udruženja, dok se za vode drugog korisnika uzima dnevni talon.
Na dijelu kojim upravlja SRD „Banja Luka“ dnevni limit mješovitog ulova ciprinidnih vrsta iznosi 10 komada. Opšta pravila regiona iz 2014. godine određuju najmanju lovnu mjeru mladice od 70 cm i lovostaj od 1. januara do 31. maja, a za lipljena mjeru od 30 cm i lovostaj od 1. januara do 15. maja. Za soma je propisana mjera od 60 cm i lovostaj od 16. aprila do 15. juna, a za štuku mjera od 40 cm i lovostaj od 1. februara do 31. marta.
