Zavojsko jezero je slatkovodna akumulacija u Srbiji, u oblasti Stare planine, nedaleko od Pirota. Peca se pretežno sa obale; prema starijim podacima potrebna je dozvola, a program za 2023–2032. zabranjuje noćni ribolov. Među zanimljivim lovinama su potočna pastrmka, šaran, klen i grgeč.
- Veličina
-
Površina 486,3 ha
O vodi
Zavojsko jezero leži u Parku prirode „Stara planina“, zaštićenom prirodnom dobru I kategorije, od izuzetnog značaja. Ova slatkovodna akumulacija ima i autohtone i unete vrste riba, a ribljim fondom se planski gazduje i voda se poribljava. Korisnik ribarskog područja „Stara planina“, koje obuhvata jezero, jeste JP „Srbijašume“, prema programu za period 2023–2032.
Površina jezera kreće se od 486,3 do 850 ha, zavisno od kote i nivoa vode; površina se iskazuje i kao 5,53 km². Jezero leži na nadmorskoj visini od 612 do 616 m. Prema starijim podacima, najveće dubine su od 60 do 90 m, pri čemu se najdublji delovi vezuju za prostor blizu brane. Na ovakvoj akumulaciji pecarošu više znači pažljivo traženje prelaza dubine nego dalek zabačaj naslepo.
Ribolov se pretežno odvija sa obale, uz dubinske, varaličarske i mušičarske tehnike. Među ribama koje se ovde love ima i krupnih primeraka: štuke teže od 10 kg, klenovi do 2 kg i grgeči do 1,5 kg.
Ribe u vodi
Potočna pastrmka i kalifornijska pastrmka daju jezeru posebnu draž za mušičare i varaličare. U oktobru 2020. na ušću Visočice pušteno je 25.000 jedinki mlađi potočne pastrmke. Pastrmke obično treba tražiti uz dotok svežije vode i na prelazima dubine, a za dnevni ribolov naročito su zanimljivi hladniji delovi dana. Kada se riba podigne i uzima insekte sa površine, precizna prezentacija često vredi više od čestog menjanja mamca.
Šaran se takođe planski poribljava: mlađ je puštana 2016. i kroz program za 2019/2020. Šaran obično obilazi mesta na kojima redovno nalazi hranu, pa su mir i umereno, dosledno prihranjivanje važniji od stalnog prebacivanja sistema. Klen je zanimljiv za pokretljiv ribolov i obično se traži uz obalski zaklon i granicu mirnije i pokrenute vode; oprezan prilaz često odlučuje hoće li gristi.
Od grabljivica tu su štuka, som, smuđ i grgeč, poznat i kao bandar. Štuka obično napada iz zaklona, dok grgeč često prati sitnu ribu i ume da se javi u kratkim naletima. Smuđ se najčešće traži uz dno i promene dubine, a som uz dublje zaklone; pri slabijem dnevnom svetlu ove ribe obično postaju aktivnije.
Bodorka i deverika zanimljive su pecarošima koji vole mirniji ribolov i pažljivo praćenje sitnog griza. U jezeru žive i potočna mrena, potočna krkuša i dvopruga uklija, odnosno beovica.
Kako se peca
Ovde se pretežno peca sa obale. Za šarana se koristi dubinski ribolov i čekanje na pripremljenom mestu: ribolovci prihranjuju kukuruzom, koji stavljaju i na udicu, a koriste se i boile. Sistem treba položiti uredno, bez nepotrebnog uznemiravanja mesta, i ostaviti mamcu vremena da odradi svoje.
Varaličarenje klena oslanja se na leptiraste varalice, male kašikaste varalice i metalne cikade. Koriste se Mepps Aglia veličine 1–4, Aglia Long i Comet, kao i kašike dužine 30–40 mm, poput DAM Effzett i Abu Atom, u zlatnim i bakarnim tonovima. Precizan zabačaj uz zaklon i mirno vođenje često su bolji izbor od brzog pretraživanja cele obale.
Za klena se koristi i vaser-kugla, naročito posle kiše i zamućenja vode, kao i mušičarenje uz suve mušice i nimfe. Potočna pastrmka i kalifornijska pastrmka love se varaličarenjem i mušičarenjem, uz veštačke mušice i nimfe. Na ušću Visočice posebno su zanimljivi jutarnji i kasni popodnevni časovi, unutar dozvoljenog vremena ribolova.
Grgeč se lovi na male leptire, kašike i silikonske varalice. Kratka zastajkivanja u vođenju i promena sloja vode pomažu da se pronađe jato. Za štuku i soma koriste se dubinski ribolov kederom i varaličarenje težim varalicama; pribor i završni deo sistema treba prilagoditi ciljanoj ribi.
Pristup vodi
Prema starijim podacima, do jezera se automobilom dolazi asfaltiranim putem iz Pirota preko sela Nišor. Put se račva: asfaltirani krak kroz urbaniji deo vodi ka brani, dok je krak ka Belskom mostu makadamski ili zemljani. Automobili se ostavljaju uz puteve kod brane i u zoni mosta.
Ribolovna mesta obuhvataju prostor uzvodno i nizvodno od Belskog mosta i potez prema Pakleštici. Peca se i na ušću Visočice, kao i u uvalama u ataru Male i Velike Lukanje.
Pravila i dozvole
Dozvola
Prema starijim podacima, za ribolov je potrebna dozvola, koja se dobija kod ovlašćenih distributera i ribolovačkih udruženja u Pirotu, poput OOSR „Pastrmka“, ili kod čuvarske službe upravljača. U ranijem periodu doplatna godišnja dozvola za vode Parka prirode „Stara planina“ iznosila je 1.000 dinara, uz posedovanje jedinstvene dozvole. Opšta cena za ribarska područja u Srbiji iznosila je 1.300 dinara za dnevnu i 2.600 dinara za višednevnu dozvolu. Za 2026. osnovna godišnja dozvola za zaštićena prirodna područja iznosi 4.000 dinara, uz povlašćene cene od 2.000 do 10.000 dinara, zavisno od kategorije i statusa ribolovca.
Noćni ribolov
Opšte pravilo u Srbiji predviđalo je zabranu noćnog rekreativnog ribolova od 21:00 do 03:00 leti i od 18:00 do 05:00 zimi, kao i zabranu ribolova u zonama mresta, odnosno ribljim plodištima, i u neposrednoj blizini brana i hidroenergetskih postrojenja. Opštim pravilom za 2026. zabranjeni su mreže, osti, podvodna puška, struja, eksploziv i grabuljanje. Lokalni program za 2014. izričito je zabranjivao ribolov iz čamca.
Potočna pastrmka
Za potočnu pastrmku program područja za 2023–2032. propisuje lovostaj od 1. oktobra do 1. marta. Ribolov je dozvoljen od 2. marta do 30. septembra, od 08:00 do 19:00, uz izlov do dva primerka propisane lovne dužine. Opšte pravilo u Srbiji za 2026. propisuje lovostaj za šarana od 1. aprila do 31. maja i zadržavanje do 5 kg plemenite ribe ili jednog kapitalnog primerka po izlasku na vodu.
Raniji lokalni režim
Raniji lokalni režim za 2014. dozvoljavao je lov pastrmke od 1. maja do 1. septembra, od 10:00 do 19:00, po principu „ulovi pa pusti“, uz zadržavanje samo jednog kapitalnog primerka minimalne dužine 45 cm. Tada je bilo dozvoljeno zadržavanje najviše jednog primerka šarana minimalne dužine 40 cm. Za klena, bandara, bodorku i ukliju važilo je ograničenje od ukupno 3 kg dnevno po ribolovcu, uz minimalne mere od 30 cm za klena i po 20 cm za bodorku i bandara.