Pčinja je bujična reka na jugu Srbije, u oblasti Bujanovca i Trgovišta, sa plićacima i virovima. Peca se uz dozvolu; prema starijim pravilima, u zaštićenoj Dolini Pčinje otvorena je samo deonica od hidrocentrale nizvodno do granice sa Severnom Makedonijom. Među ribama su klen, vardarski skobalj, potočna mrena i potočna pastrmka.
- Veličina
-
Dužina u regionu 112,1 km
O vodi
Pčinja je slatkovodna reka duga 112,1 km, plitka do srednje duboka, sa smenom plićaka i virova. Bujični karakter traži pažnju na promene vode, a pecarošu takav tok znači stalno čitanje struje i traženje zaklona iza prepreka i na prelazima u dublju vodu.
Izvorišni krakovi formiraju se podno planine Dukat, ispod vrha Bela Voda, u visinskom pojasu iznad 600–800 m nadmorske visine. Deo egejskog sliva kome Pčinja pripada u Srbiji obuhvata oko 2.650 km². U dolini, kod Trgovišta, nalazi se Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnik“.
Tokom se upravlja kroz dva zasebna režima. Deo u zaštićenom području pripada Ribarskom području „Dolina Pčinje“, kojim upravlja Pravoslavna eparhija vranjska preko nadležne službe sa sedištem u manastiru Sveti Prohor Pčinjski. Van granica zaštite tok pripada ribarskom području „Južna Morava 1“.
Predeo izuzetnih odlika „Dolina Pčinje“ je zaštićeno prirodno dobro I kategorije, proglašeno Uredbom iz 2023. godine. Posle revizije obuhvata 4.228 hektara, dok je ranija površina iznosila 2.606 ha. Deonica reke obuhvaćena režimom zaštite iz 2014. godine duga je 12,8 km.
Godine 2023. planirana je revitalizacija manastirskog ribnjaka radi uzgoja autohtonih vrsta, u saradnji sa Zavodom za zaštitu prirode.
Ribe u vodi
U Pčinji i njenom slivu žive klen i vardarski klen. Za klena vredi pažljivo prići obali: često se drži uz zaklon, pod granjem i na granici mirnije vode i struje, a lako ga oteraju senka i nagli pokreti. U toplijem delu godine rado uzima hranu pri površini; rano jutro i predvečerje često su zahvalni za pecanje.
Tu su i vardarski skobalj i skobalj, kao i potočna mrena. Skobalj hranu traži pri dnu na delovima sa strujom, pa je važnije dobro voditi mamac nego stalno menjati mesto. Potočna mrena se obično traži uz kamenito dno i zaklone u toku; mamac treba provesti nisko, bez neprirodnog zatezanja.
Potočna pastrmka, odnosno pastrmka, traži hladniju vodu bogatu kiseonikom i zaklon uz kamenje ili u struji. Pecarošu se isplati da prvo obradi bliži zaklon, pre nego što zabacivanjem uznemiri ceo vir.
Posebno mesto ima strumička brkica, strogo zaštićena vrsta specifična za sliv Pčinje. U ribljem svetu reke je i tesalijska dvopruga uklija, poznata kao pliska.
Kako se peca
Na Pčinji se peca sa obale. Mušičarenje na klena obavlja se suvim muvama i nimfama: suvu muvu treba pustiti da prirodno plovi, dok se nimfom pretražuje sloj ispod površine. Klenu priđi tiho i zabacuj tako da struna što manje prelazi preko mesta na kome očekuješ ribu.
Ovde se koristi i ultra-lako varaličarenje, sa malim voblerima i rotirajućim leptirima. Lagan pribor olakšava precizan zabačaj na malom prostoru, a varalicu vredi provesti uz granicu struje i mirnije vode, bez naglog ubrzavanja čim uđe u vir.
Ribolov na plovak obavlja se larvama insekata, odnosno crvićima, i prirodnim insektima; leti se koriste skakavci. Plovak treba opteretiti tako da se ugriz jasno vidi, a mamac vodi što prirodnije kroz izabranu putanju. Prema starijim pravilima, na delovima sa režimom „ulovi pa pusti“ koristi se pribor sa jednokrakim udicama bez kontra-kuke.
Pristup vodi
Put prati reku kroz opštine Bujanovac i Trgovište, sa pristupima duž toka. U dolini pored manastira Sveti Prohor Pčinjski vodi se prilazi kod Popove plaže i kupališta Gornja njiva.
Za dolazak automobilom postoje uređena parking mesta u sklopu kompleksa manastira Prohor Pčinjski i centra za posetioce.
Pravila i dozvole
Prema starijim pravilima, za rekreativni ribolov potrebna je dozvola. Za zaštićeno područje dobija se u kancelariji čuvarsko-nadzorne službe u krugu manastira Sveti Prohor Pčinjski, a može se distribuirati i preko ugovorom ovlašćenih udruženja. Za ostale delove toka nabavlja se kod ovlašćenih distributera i ribolovačkih udruženja.
Godišnja dozvola za PIO „Dolina Pčinje“ za 2027. godinu košta 4.500 dinara. Po opštem cenovniku za 2027, van zaštićenih područja standardna godišnja dozvola iznosi 9.000 dinara. Za lica starija od 65 godina, žene i lica sa telesnim oštećenjem od 60% do 80% cena je 4.500 dinara, a za lica sa oštećenjem od 80% i više, vojne i civilne invalide rata i mlađe od 18 godina iznosi 800 dinara. Dnevna dozvola košta 1.300, a višednevna 2.600 dinara.
Režim iz 2024. godine dozvoljava ribolov u granicama PIO „Dolina Pčinje“ samo od hidrocentrale nizvodno do granice sa Severnom Makedonijom. Od hidrocentrale uzvodno ka Trgovištu, do granice zaštićenog područja, trajno je zabranjen svaki oblik ribolova; isti režim postojao je i 2014. godine. U zonama zaštite I stepena zabranjen je svaki ribolov, dok je u II stepenu ograničen i sprovodi se isključivo planski.
Na dozvoljenoj deonici u zaštićenom području 2014. godine primenjivan je režim „ulovi pa pusti“, bez zadržavanja ulova. Iste godine svih 12,8 km toka u zaštićenom području tretirano je tokom mresta kao riblje plodište, uz potpunu zabranu ribolova od 1. aprila do 31. maja. Opšte pravilo za autohtone ciprinidne vrste, uključujući klena, skobalja i mrenu, prema propisima iz 2010. i izmenama iz 2018. godine, određuje lovostaj od 15. aprila do 31. maja.
Na delovima sa režimom „ulovi pa pusti“ koristi se pribor sa jednokrakim udicama bez kontra-kuke. Zabranjeni su električna struja, kreč, eksploziv, mreže i druga nedozvoljena sredstva, kao i grabuljanje, odnosno kačenje udicom za telo. Zabranjeno je neplansko unošenje riba i unošenje alohtonih vrsta u Pčinju.
U zaštićenom području za upotrebu plovila potrebno je posebno odobrenje upravljača, uz snagu motora do 7,35 kW. Kretanje plovila po mraku i pri smanjenoj vidljivosti je zabranjeno.
Opšta granica zadržavanja ulova iznosi do 5 kg plemenite ribe ili jedan primerak preko 5 kg. Najmanje lovne mere su 20 cm za klena i skobalja, a 25 cm za mrenu.