Stupčanica je slatkovodna rijeka kod Olova, u Bosni i Hercegovini, čiji izvorišni dio pripada oblasti Han Pijeska. Peca se sa obale i gaženjem; prema starijim podacima, potrebna je dozvola, a na salmonidnoj vodi dozvoljen je jedan štap s vještačkim mamcima. Među ribama su potočna pastrmka, lipljen i mladica, koja je prema starijim pravilima trajno zaštićena.
- Veličina
-
Dužina u regionu 24,9 km
O vodi
Stupčanica izvire kod Han Pijeska, na više od 900 m nadmorske visine, a sa Biošticom se sastaje u Olovu, na približno 530 m. Izvorišni dio pripada opštini Han Pijesak u Republici Srpskoj. Prema starijim podacima, rijeka je duga od 24,9 do 30 km, a površina sliva je od 91 do 285 km².
Tokom na području opštine Olovo, od granice sa opštinom Han Pijesak kod sela Žeravice do sastavka sa Biošticom, upravlja SRD „Orlja“ Olovo. Donji i srednji tok imaju pristupačne dijelove obale uz lokalni put, dok gornji dio ulazi u kanjon, među strme obale, litice i gusto rastinje. Za pecaroša to znači znatno zahtjevniji prilaz u gornjem toku.
Kanjon Stupčanice, poznat i kao kanjon Čude, proglašen je 1965. godine zaštićenim geomorfološkim prirodnim spomenikom, odnosno rezervatom prirodnih predjela. Rijeka zvanično nije plovna.
Ribe u vodi
Potočna pastrmka je autohtona vrsta Stupčanice i glavna lovina pri mušičarenju i lakom varaličarenju. Poribljavanje olovskih rijeka obuhvata sliv Stupčanice i Bioštice, u koje se unosi mlađ potočne pastrmke. Pastrmku obično vrijedi tražiti iza kamenja, uz podlokanu obalu i na prelazu brže vode u mirniji dio; mušica ili mala varalica treba da prođu blizu zaklona, bez nepotrebnog gaženja po mjestu gdje riba stoji.
U rijeci žive i lipljen i mladica. Lipljen se obično drži strujnih traka nad šljunkovitim dnom, a kada skuplja insekte s površine, mušičaru odaje položaj pravilnim kolutovima. Tada je važnije da mušica plovi prirodno nego da se zabacuje daleko. Mladica je prema starijim pravilima pod trajnom zaštitom.
U donjem toku i na prelazu prema Krivaji sreću se škobalj, mrena i klen. Škobalj obično pase po tvrdom dnu u jatu, mrena se drži pridnenog sloja u struji, dok klen često koristi zaklon uz obalu i granicu mirnije i brže vode.
Kako se peca
Na Stupčanici se peca sa obale ili gaženjem kroz vodu. Ribolov se ne obavlja sa mola ni iz čamca, a rijeka nije plovna. Pri gaženju je bolje prilaziti polako i prvo obloviti bližu vodu, jer se pastrmka lako poplaši koracima i sjenkom.
Mušičarenje na potočnu pastrmku obavlja se mušičarskim priborom, sa suhim mušicama i nimfama. Suhu mušicu pusti da plovi bez povlačenja strune, naročito kada riba kupi insekte s površine. Nimfu vodi bliže dnu kada nema površinske aktivnosti, uz što prirodniji prolaz kroz struju.
Lako varaličarenje na potočnu pastrmku podrazumijeva manje leptiraste varalice, među njima Smith AR-S od 3 do 4,5 g, kao i manje Mepps kašike i leptire. Lakši pribor olakšava precizan zabačaj uz zaklon; varalicu vodi tako da radi u struji i prolazi uz mjesta na kojima riba može da sačeka hranu.
Pristup vodi
Pristupačni dijelovi obale u donjem i srednjem toku nalaze se duž lokalnog puta od Olova prema Petrovićima i Žeravicama. U gornjem toku i kanjonu prilaz je znatno teži i strmiji, uz litice i gusto rastinje.
Pravila i dozvole
Prema starijim podacima, ribolov je otvoren uz obaveznu dozvolu, koja se dobija kod ovlašćenih lica SRD „Orlja“ Olovo, odnosno sekretara društva, ili kod ribočuvarske službe na terenu. Cijene dozvola iz 2022. godine bile su 20 KM za dnevnu dozvolu za salmonidne vode i 10 KM za ciprinidne vode. Godišnja dozvola iznosila je 100 KM za seniore, 50 KM za penzionere, RVI i juniore od 14 do 18 godina, a 25 KM za kadete do 14 godina.
Na salmonidnoj vodi dozvoljen je jedan štap, isključivo sa vještačkim mamcima, mušicama ili varalicama. Ribolov se odvija u skladu sa Zakonom o slatkovodnom ribarstvu FBiH, kantonalnim propisima i ribarskom osnovom ribolovne zone. Opšta pravila regiona predviđaju lovostaj potočne pastrmke od 1. oktobra do 28. februara ili do 1. marta, a lipljena od 1. novembra do 30. aprila. Mladica je pod trajnom, cjelogodišnjom zaštitom.
Dnevni ulov ograničen je na najviše 5 primjeraka potočne pastrmke, do 3 lipljena i do 10 komada klena ili škobalja. Najmanja lovna mjera za potočnu pastrmku je 25 cm, za lipljena i mrenu 30 cm, a za klena 20 cm.
