Una je slatkovodna rijeka u Bosni i Hercegovini, sa salmonidnim revirima u gornjem i srednjem toku i raznovrsnim ribljim svijetom nizvodno. Prema starijim pravilima, peca se uz dozvolu upravljača dionice i posebne režime revira. Glavne ribe su potočna pastrmka, lipljan i mladica, a prisutna je i kalifornijska pastrmka.
- Veličina
-
Dužina u regionu 224,3 km
O vodi
Una je duga 224,3 km, a njen gornji tok u Bosni i Hercegovini obuhvaćen je Nacionalnim parkom „Una“. Gornji i srednji tok nose karakter salmonidne rijeke, dok nizvodno riblji svijet postaje raznovrsniji. U plićacima i na sedrama prosječne dubine kreću se od 10 do 100 cm, u virovima i limanima gornjeg i srednjeg toka dostižu od 3 do 4 m, a u donjim virovima do 14 m. Pecaroša zato duž iste rijeke čekaju i plitki prelivi i duboka voda koja traži sasvim drugačiji pristup.
Sedrene barijere zauzimaju oko 30,3 ha. Kraški izvor Vrelo Une istražen je speleoronjenjem do 248 m dubine, bez pronalaska dna. Prema starijim podacima, sliv Une obuhvata od 9.368 do 10.400 km², od čega oko 8.080 km² pripada Bosni i Hercegovini; izvor je na nadmorskoj visini od 359 do 520 m, a ušće u Savu kod Jasenovca na oko 94–95 m.
Upravljači se smjenjuju duž toka. Gornjim tokom unutar zaštićenog područja upravlja Nacionalni park „Una“, a tokom kroz Bihać i nizvodno USR „Una“ Bihać. Na drugim nizvodnim dionicama djeluju lokalna ribolovna udruženja, među njima i udruženja iz Bosanske Krupe i Kostajnice.
Una se redovno i planski poribljava. USR „Una“ Bihać pušta mlađ autohtone potočne pastrmke kod Ripča, Lohova, Golubića, Kostele, Bakšaiša i na drugim mjestima, oslanjajući se na naučne studije Poljoprivrednog fakulteta u Sarajevu. Prema starijim podacima, mlađ pastrmke puštana je i u Nacionalnom parku „Una“, kod Kulen Vakufa, a rijeku naseljava od 20 do 28 vrsta riba.
Kod Grdanovca, u oblasti Kostajnice, jedan pecaroš je 2024. ulovio soma teškog 31 kg i dugog oko 1,7 m. Među kapitalnim ulovima je i potočna pastrmka dužine 91 cm i težine 11,5 kg.
Ribe u vodi
Potočna pastrmka, lipljan i mladica preovlađuju u gornjem i srednjem toku, gdje živi i kalifornijska pastrmka. Potočna pastrmka se redovno poribljava mlađu. Pastrmku obično vrijedi tražiti uz zaklon, iza kamena i na prelazu brze vode u mirniji dio; precizan zabačaj često znači više od dugog. Aktivnija je kada svjetlost oslabi ili se na površini pojave insekti.
Lipljan se često drži strujnih šavova i ravnomjernih tokova, odakle kupi hranu koju voda donosi. Kada se diže, suva mušica koja prolazi bez neprirodnog povlačenja dobar je izbor; dok se hrani pri dnu, nimfa traži pažljivo vođenje. Mladica se obično traži uz dublje virove, zaklone i izlaze iz dubine, a krupniji vještački mamac treba voditi tako da prođe kroz njen prostor, ne samo preko površine.
Škobalj, poznat i kao podust, dijeli rijeku s klenom, ploticom i mrenom. Od krupnijih grabljivica prisutni su som, štuka, smuđ i bucov, a u Uni žive i amur, šaran i peš. Za ove vrste izbor mjesta treba prilagoditi toku i dubini: mrena se obično traži pri dnu u struji, dok klen rado koristi zaklon uz obalu.
Kako se peca
Na Uni se pretežno peca sa obale i gaženjem plićaka. Mušičarenje je najzastupljenije na gornjem toku, naročito u revirima Martin Brod i Kulen Vakuf, uz mahač i jednu vještačku mušicu bez kontra-kuke. Suve mušice služe kada riba uzima s površine, nimfe kada se hrani ispod nje, a strimeri kada treba ponuditi krupniji zalogaj. Pri gaženju je važnije zauzeti miran položaj i sačuvati dobar prolaz mušice nego prići ribi po svaku cijenu.
U kombinovanim revirima, poput Gečeta i Palučaka, koristi se vodena kugla uz najviše tri suve mušice. Varaličarenje je zastupljeno u lovu mladice, pastrmke, klena i štuke. Koriste se vobleri, leptiraste varalice i blinkeri, kao i silikonske varalice, copf i vještački peševi. Za mladicu se posebno koriste ručno izrađeni drveni vobleri od balse; dubinu i brzinu vođenja treba prilagoditi jačini toka.
Ribolov na plovak i dubinski ribolov koriste se na srednjem i donjem toku za ploticu, škobalja, mrenu i soma. Na plovak je važno da mamac prolazi prirodno kroz odabranu putanju, dok na dubinku pribor treba prilagoditi struji i dnu. Ove tehnike treba vezati za dionice čiji ih režim dopušta, jer je u Nacionalnom parku „Una“ prema pravilima iz 2025. zabranjen ribolov čekanjem.
Kod Dedinog slapa je 2009. ribolov bio omogućen isključivo iz klupskog čamca. U Nacionalnom parku „Una“ pravilima iz 2025. zabranjen je ribolov iz plovila.
Pristup vodi
Obalama se prilazi uz saobraćajnice i kroz naselja duž toka. U gornjem dijelu pristupi su kod Martin Broda, Kulen Vakufa i Klise, a zatim kod Lohova i Ripča. U oblasti Bihaća vodi se prilazi iz centra grada, Pokoja i Kostele.
Nizvodno su pristupi kod Bosanske Krupe i Bosanske Otoke, zatim Novog Grada i Kostajnice. Za dolazak automobilom obezbijeđena su parking mjesta na zvaničnim ulazima Nacionalnog parka „Una“ i u posjetilačkim zonama Martin Brod, Štrbački buk i kamp Lučica.
Pravila i dozvole
Prema starijim pravilima, za ribolov je potrebna dozvola odgovarajućeg upravljača dionice. U Nacionalnom parku „Una“ kupuje se na naplatnim kućicama, info-punktovima u Kulen Vakufu i Martin Brodu ili u upravi preduzeća, a za područje USR „Una“ Bihać u kancelariji udruženja u Bihaću.
Godišnja dozvola Nacionalnog parka „Una“ za 2025. iznosila je 120,00 KM za članove sportsko-ribolovnih udruženja iz BiH i 70,00 KM za povlaštene kategorije, poput ratnih vojnih invalida i penzionera. Godine 2021. godišnja dozvola iznosila je 100,00 KM, odnosno 50,00 KM za povlaštene kategorije. Tokom 2022. dnevne dozvole u parku kretale su se od 12,00 do 50,00 KM, a godišnje od 30,00 do 100,00 KM. Jednodnevna dozvola za mušičarske revire 2015. koštala je 12,00 KM za članove ribolovnih udruženja iz BiH i 40,00 KM za strane državljane. Na reviru Dedin slap – Karabegovića mlin dnevna dozvola je 2009. iznosila 100,00 KM u zoni A i 20,00 KM u zoni B.
U Nacionalnom parku „Una“ pravilima iz 2025. zabranjeni su ribolov iz bilo kog plovila i sa mostova, upotreba živih mamaca i hljeba, ribolov čekanjem i ulazak u vodu sa rancem ili torbom. Ribolov počinje u 07:00 h, a završava se u 18:00 h od 26. februara do 1. maja, u 21:00 h od 1. maja do 30. avgusta i u 19:00 h od 1. septembra do 3. oktobra. Noćni ribolov u parku strogo je zabranjen i pravilima iz 2026.
Za mušičarske revire Martin Brod i Kulen Vakuf koristi se mahač s jednom vještačkom mušicom bez kontra-kuke, dok je u kombinovanim revirima poput Gečeta i Palučaka dozvoljena vodena kugla s najviše tri suve mušice. U mušičarskim revirima Nacionalnog parka, uključujući Martin Brod i Kulen Vakuf, za 2026. propisan je isključivo režim „uhvati i pusti“, bez zadržavanja ribe. U zoni A USR „Una“ Bihać, na potezu Dedin slap – Plandište, 2009. bio je propisan ribolov bez zadržavanja ulova, uz najviše tri ribolovca dnevno.
Stalna plodišta sa zabranom ribolova proglašena su 2009. kod Kulen Vakufa od slapa Buka 500 m nizvodno i u Gradskom kanalu u Bihaću, dužine 1.030 m. Zabrana je obuhvatala i kaskade HE Kostela od Brekovačkog mosta do 50 m ispod centrale, kao i dijelove oko restorana Sunce i Karabegovića mlina. Na pritokama Krka, Ostrovica, Toplica i Dobrenica ribolov je bio zabranjen cijelim tokom.
Po opštim pravilima regiona, lovostaj na mladicu traje od 16. februara do 30. septembra, a na potočnu pastrmku od 1. oktobra do 28./29. februara. Na revirima USR „Una“ Bihać minimalna mjera za potočnu pastrmku iznosi 50 cm, za lipljana 40 cm i za kalifornijsku pastrmku 45 cm. Za mladicu je na tim revirima propisana mjera od 70 cm, dok opšte pravilo regiona predviđa 80 cm.